بویینگ 747 ملکه آسمانها

در این صفحه از وبلاگ فروشگاه خلبانی آسمان با بویینگ 747 ملکه آسمانها آشنا میشوید.

فهرست مطالب

مقدمه

هواپیمای پهن پیکر بویینگ 747 ملکه آسمانها یکی از محبوب ترین هواگردها است. این هواپیمای زیبا و غول پیکر در طی دهه ها توانست به موفقیت های بزرگی دست پیدا کند. این هواپیما یکی از موفق ترین محصولات کمپانی Boeing میباشد. در این بخش از سایت فروشگاه خلبانی آسمان نگاهی خواهیم داشت به تاریخچه این هواپیما و امیدواریم از مطالعه آن لذت ببرید.

معرفی بویینگ 747

Boeing 747 یک هواپیمای پهن پیکر ، دور برد و چهار موتوره است که بین سالهای 1968 تا 2023 طراحی و تولید شد. این هواپیما به دلیل ابعاد بزرگ و ظرفیت بالای حمل مسافر ، با لقب جامبو جت شناخته میشود. بویینگ 747 یکی از مشهورترین هواپیماهای تاریخ صنعت هوانوردی است.

ایده ساخت این هواپیما در پاسخ به درخواست شرکت Pan American World Airways (Pan Am) شکل گرفت. این ایرلاین به دنبال هواپیمایی بود که بتواند حدود 2/5 برابر بیشتر از Boeing 707 مسافر جابجا کند. هدف اصلی Pan Am کاهش 30 درصدی هزینه هر صندلی و افزایش ظرفیت حمل مسافر در هر پرواز بود. این موضوع یکی از اولویت های آن زمان این شرکت هواپیمایی بود.

طراحی و ساخت

پس از بررسی این درخواست ، شرکت Boeing تیمی ویژه را برای طراحی این هواپیما تشکیل داد. سرپرستی این پروژه بر عهده جو ساتر (Joe Satter) قرار گرفت. او در سال 1965 توسعه پروژه Boeing 737 را ترک کرد تا طراحی هواپیمای جدید Boeing 747 را آغاز کند. به همین دلیل امروز جو ساتر به عنوان پدر بویینگ شناخته میشود.

در سال 1966 ، شرکت Pan Am سفارش خرید 25 فروند Boeing 747-100 را ثبت کرد. سپس در همان سال ، شرکت Pratt & Whitney نیز ساخت موتور JT9D را که یکی از نخستین موتورهای توربوفن بود ، پذیرفت و توسعه آن را آغاز کرد. در 30 سپتامبر 1968 ، نخستین فروند Boeing 747 از کارخانه اختصاصی بویینگ در شهر Everett خارج شد. این هواپیما در سال 1969 نخستین پرواز آزمایشی خود را با موفقیت انجام داد و پس از دریافت گواهینامه های لازم ، آماده ورود به خدمت شد.

سرانجام در سال 1970 ، بویینگ 747 به طور رسمی وارد ناوگان Pan Am شد و به عنوان نخستین هواپیمای پهن پیکر جهان ، فصل تازه ای در صنعت حمل و نقل هوایی را آغاز کرد. این هواپیما با ظرفیت بالا ، طراحی منحصر به فرد ، نقش مهمی در توسعه سفرهای هوایی بین المللی ایفا کرد و برای چندین دهه ، نماد پروازهای دور برد جهان بود.

کارخانه ساخت

از آنجاییکه شرکت Boeing برای ساخت هواپیمای عظیمی مانند بویینگ 747 ، کارخانه ای با ابعاد و امکانات مناسب در اختیار نداشت. یکی از اولین اقدامات این شرکت ، ایجاد یک مرکز تولید مونتاژ کاملا جدید بود.

بویینگ پس از بررسی مکان‌ های مختلف ، سرانجام منطقه‌ ای در نزدیکی Paine Field در شهر Everett ، ایالت واشنگتن را برای ساخت کارخانه ای جدید انتخاب کرد. عملیات ساخت این مجموعه در سال 1966 آغاز شد و ساختمان اصلی کارخانه را در سال 1968 تکمیل نمود. این مجموعه در حدود 48 کیلومتری شمال سیاتل قرار دارد و به‌ طور ویژه برای تولید و مونتاژ Boeing 747 ایجاد شد. بعدها با توسعه برنامه‌ های تولیدی بویینگ ، هواپیماهای 767 ، 777 و 787 نیز در همین مجموعه ساخته شدند.

یکی از ویژگی‌ های شگفت‌ انگیز کارخانه Everett ، ابعاد فوق‌ العاده بزرگ ساختمان مونتاژ نهایی آن است. این ساختمان حدود 39/9 هکتار (98/3 ایکر) مساحت کف دارد و حجمی در حدود 13/3 میلیون متر مکعب را در بر میگیرد. به همین دلیل از نظر حجم ، در شمار بزرگترین ساختمان‌ های جهان قرار دارد.

Boeing 747-100

در سالهای تولید ، مدل ها و نسخه های مختلفی از هواپیمای Boeing 747 توسط شرکت Boeing توسعه و تولید شد. نخستین مدل تولیدی این خانواده ، Boeing 747-100 بود که در سال 1969 وارد خدمت شد. این مدل به کاکپیت مجهز به تجهیزات و نمایشگرهای عمدتا آنالوگ و عقربه ای بود و ساختار اولیه خانواده 747 را شکل داد.

Boeing 747-200

پس از آن ، مدل Boeing 747-200 معرفی شد که از نظر شکل ظاهری و طراحی کلی شباهت زیادی به سری 100 داشت. در بخش هایی مانند موتورها ، وزن برخاست و برد پروازی نسبت به مدل قبلی ارتقاء پیدا کرد. کابین خلبان Boeing 747-200 نیز مانند مدل قبلی بر پایه سیستم های آنالوگ طراحی گردید. اگر به بویینگ 747 سری 200 علاقمند هستید ، میتوانید ماکت هواپیما Iran Air B747 را تهیه نمائید.

Boeing 747SP

در ادامه ، شرکت Boeing در سال 1975 مدل Boeing 747SP را معرفی کرد. عبارت SP مخفف Special Performance است. این نسخه با هدف دستیابی به برد بیشتر و عملکرد بهتر در مسیرهای طولانی طراحی شد. برای کاهش وزن و بهبود عملکرد ، طول بدنه B747SP نسبت به مدل های استاندارد این هواپیما کوتاه تر شد. همچنین این مدل دارای سکان عمودی پهن تر و دارای تغییراتی در بخش های مختلف هواپیما بود. این هواپیما از نظر شکل ظاهری به دلیل بدنه کوتاه تر ، یکی از متفاوت ترین اعضای خانواده 747 محسوب میشود. جهت آشنایی بیشتر با این هواپیما ، میتوانید مستند Iran Air را تهیه نمائید.

Boeing 747-300

در ادامه توسعه بویینگ 747 ، هواپیمای Boeing 747-300 در سال 1982 نخستین پرواز خود را انجام داد. از سال 1983 یعنی یک سال بعد ، وارد خدمت شد. مستند Mahan Air یکی از محصولات مرتبط با این هواپیما است. مهم ترین تفاوت ظاهری این مدل نسبت به نسخه های قبلی ، کشیده تر شدن عرشه بالایی (Upper Deck) بود که ظرفیت بیشتری را در اختیار شرکت های هواپیمایی قرار میداد. با این حال ، کابین خلبان B747-300 همچنان شباهت های زیادی با نسل قبلی داشت.

Boeing 747-400

پس از سری 300 ، در سال 1989 هواپیمای Boeing 747-400 وارد خدمت شد. این نسخه یکی از مهم ترین مدل های بویینگ 747 محسوب میشود. در آن تغییرات گسترده ای در طراحی و فناوری انجام گرفت. کابین خلبان (Cockpit) در آن به شکل قابل توجهی مدرن تر و دیجیتال تر شد و تعداد زیادی از تجهیزات و نشان دهنده های آنالوگ جای خود را به نمایشگرهای دیجیتالی و الکترونیکی دادند. همچنین استفاده از موتورهای پیشرفته تر ، افزایش برد پروازی و بهبود آیرودینامیک باعث شد تا B747-400 به یکی از موفق ترین مدل های این خانواده تبدیل شود. نکته جالب در این است که تفاوت های ظاهری سری 300 و 400 از نظر شکل ظاهری زیاد نیستند اما در بخش داخلی سری 400 مدرن تر و پیشرفته تر است.

Boeing 747-8

در نهایت ، Boeing 747-8 به عنوان جدیدترین نسل مسافری خانواده 747 معرفی شد. این هواپیما با بدنه ای کشیده تر ، بال های باز طراحی شده ، موتورهای نسل جدید و کابین خلبان پیشرفته و دیجیتال وارد عرصه هوانوردی شد. هواپیمای B747-8 Intercontinental نخستین پرواز خود را در سال 2010 انجام داد و در سال 2012 وارد خدمت تجاری شد. این مدل را میتوان آخرین نسل هواپیمای مسافربری بویینگ 747 دانست که ترکیبی از طراحی کلاسیک و فناوری های مدرن است. پین یقه Boeing 747-8 یکی از محصولات مرتبط با این هواپیما است.

طراحی ظاهری بویینگ 747

بویینگ 747 یک هواپیمای پهن پیکر به همراه چهار موتور است. یکی از شاخص‌ ترین ویژگی‌ های ظاهری این هواپیما ، وجود بخش بالایی بدنه میباشد. این شکل و فرم ظاهری بدنه ، سبب میشود تا این هواپیما به راحتی قابل تشخیص باشد.

در نسخه‌ های مسافربری ، بخش اصلی کابین مسافران در طبقه پایین قرار دارد. قسمت بالایی که تا بخش جلویی هواپیما امتداد پیدا میکند ، در بسیاری از مدل‌ ها برای فضای مسافران با کلاس بالاتر ، مانند First Class یا Business Class ، مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین کابین خلبان (Cockpit) در قسمت بالایی و جلویی بدنه قرار دارد.

بویینگ 747 کارگو

در طراحی ظاهری بویینگ 747 کارگو ، برخلاف نسخه‌ های مسافربری ، خبری از ردیف پنجره‌ های متعدد در طول بدنه نیست. تنها در قسمت طبقه دوم هواپیما تعدادی پنجره کوچک دیده میشود. یکی از مهم‌ ترین ویژگی‌ های ظاهری این مدل ، باز شدن بخش جلویی دماغه هواپیما است که به آن Nose Cargo Door میگویند.

با باز شدن این درب ، امکان بارگیری محموله‌ های بزرگ و حجیم از قسمت جلوی هواپیما فراهم میشود. این محموله ها از قسمت درب های معمولی بویینگ 747 عبور نمیکنند. علاوه بر درب دماغه ، بویینگ 747 کارگو دارای درب های جانبی بزرگ است که امکان بارگیری و تخلیه انواع محموله‌ ها را با سرعت و سهولت بیشتری فراهم میکنند.

بال ها ، چرخ ها و مجموعه دم Boeing 747

بویینگ 747 یک هواپیمای Low Wing میباشد. این موضوع یعنی بال‌ ها در قسمت پایینی بدنه قرار دارند. در زیر هر بال نیز دو موتور توربوفن قرار دارند و در مجموع ، این هواپیما به چهار موتور مجهز است.

یکی دیگر از ویژگی‌ های قابل توجه B747 ، مجموعه ارابه فرود آن است. در آرایش معمول ، این هواپیما دارای 18 چرخ است که شامل دو چرخ در بخش ارابه فرود دماغه (Nose Wheels) و 16 چرخ در ارابه‌ های فرود اصلی (Main Landing Gear) است. این تعداد زیاد چرخ‌ ها برای تحمل وزن بسیار بالای هواپیما هنگام حرکت روی زمین ، برخاست و فرود ضروری هستند.

مجموعه دم بویینگ 747 از نوع Conventional Tail است و شامل سکان عمودی و سکان‌ های افقی میشود. این طراحی در کنار بال‌ های بزرگ و بدنه پهن ، یکی از عناصر اصلی فرم ظاهری این هواپیمای غول‌ پیکر محسوب میشود. مقاله آموزشی مجموعه دم هواپیما را مطالعه نمائید.

رانش معکوس

این هواپیما در بخش موتورها به سیستم Thrust Reverser یا رانش معکوس مجهز است. در بسیاری از موتورهای مورد استفاده در خانواده B747 ، سامانه رانش معکوس از نوع Cascade/Cold Stream میباشد. با تغییر مسیر بخشی از جریان هوای عبوری از موتور ، نیرویی در جهت مخالف حرکت هواپیما ایجاد میشود. این سامانه پس از فرود به کاهش سرعت هواپیما کمک میکند و در کنار ترمز چرخ‌ ها و اسپویلرها ، نقش مهمی در کاهش سرعت دارد.

ابعاد مدل‌های مختلف بویینگ 747

بویینگ 747 در نسخه های مختلف از نظر طول بدنه ، ارتفاع و فاصله دو سر بال‌ ها تفاوت‌ هایی با هم دارند. با وجود این تفاوت‌ها ، فرم کلی و ابعاد بسیار بزرگ این هواپیمای پهن پیکر ، یکی از ویژگی‌ های مشترک تمام اعضای خانواده B747 محسوب میشود.

ابعاد Boeing 747-100

هواپیمای B747-100 نخستین نسخه تولیدی این هواپیما میباشد. طول این مدل حدود 70.7 متر ، ارتفاع آن حدود 19.3 متر و فاصله دو سر بال‌ های آن حدود 59.6 متر است. این ابعاد در زمان ورود B747 به صنعت هوانوردی ، آن را به یکی از بزرگترین هواپیماهای مسافربری جهان تبدیل کرد.

ابعاد Boeing 747-200

Boeing 747-200 از نظر ابعاد کلی شباهت زیادی به مدل سری 100 دارد. طول این مدل حدود 70.7 متر ، ارتفاع آن حدود 19.3 متر و دهانه بال آن حدود 59.6 متر است.

ابعاد Boeing 747SP

مدل Boeing 747SP نسخه‌ ای کوتاه‌ تر از خانواده 747 است. طول این مدل حدود 56.3 متر ، ارتفاع آن حدود 20.0 متر و فاصله دو سر بال‌ های آن حدود 59.6 متر میباشد.

ابعاد Boeing 747-300

Boeing 747-300 از نظر ابعاد کلی به نسل‌ های قبلی نزدیک است. طول آن حدود 70.7 متر ، ارتفاع آن حدود 19.4 متر و دهانه بال آن حدود 59.6 متر است.

ابعاد Boeing 747-400

Boeing 747-400 یکی از مشهور ترین و موفق‌ ترین نسخه‌ های خانواده 747 محسوب میشود. طول این مدل حدود 70.7 متر ، ارتفاع آن حدود 19.4 متر و فاصله دو سر بال‌های آن حدود 64.4 متر است. دهانه بال در B747-400 نسبت به نسل‌ های قبلی بیشتر میباشد. همچنین در نوک بال ها Winglet قرار دارد. این تغییرات به بهبود عملکرد آیرودینامیکی و کاهش مصرف سوخت کمک میکنند.

ابعاد Boeing 747-8

Boeing 747-8 آخرین نسل تولیدی خانواده 747 و بزرگ‌ ترین نسخه مسافربری این هواپیما است. طول مدل مسافربری B747-8 حدود 76.4 متر ، ارتفاع آن حدود 19.4 متر و دهانه بال آن حدود 68.4 متر میباشد.

موتورها و برد پروازی

پس از موتورهای توربوفن JT9D شرکت Pratt & Whitney ، بویینگ 747 در نسل های بعدی با موتورهای توربوفن CF6 ساخت شرکت General Electric و RB211 شرکت Rolls Royce عرضه شد. بویینگ 747 سری 200 در سال 1971 معرفی گردید. این مدل با بهره گیری از موتورهای قدرتمندتر و مجموعه ای از بهبودهای فنی ، امکان افزایش حداکثر وزن برخاست (MTOW) از 735 هزار پوند به 833 هزار پوند را فراهم کرد. در نتیجه این تغییرات ، برد پروازی این هواپیما از 4620 به 6560 مایل دریایی افزایش یافت.

در سال 1976 ، طول بدنه این هواپیما برای تولید مدل Boeing 747 SP با برد پروازی بیشتر ، کوتاه تر شد. در سال 1983 ، هواپیمای Boeing 747-300 با عرشه بالایی کشیده تر و ظرفیت حداکثری 400 صندلی در سه کلاس پروازی به بازار عرضه گردید. مدل پیشرفته تر این هواپیما ، یعنی Boeing 747-400 در سال 1989 معرفی شد ، این مدل با موتورهای ارتقاء یافته CF6 و RB211 یا موتور جدید PW4000 عرضه شد. همچنین این هواپیما ، به کابین تمام دیجیتال مجهز بود که در مقایسه با نسل های قبلی ، فناوری های پیشرفته تری را در اختیار خدمه پرواز قرار میداد.

کابین خلبان یا Cockpit بویینگ 747

کابین خلبان یا Cockpit بویینگ 747 در قسمت بالایی و جلویی بدنه هواپیما قرار دارد. یکی از ویژگی‌ های منحصر به‌ فرد این هواپیما ، قرارگیری کابین خلبان در طبقه بالایی است. این طراحی‌ که بعدها به یکی از شناخته‌ شده‌ ترین ویژگی‌ های ظاهری خانواده بویینگ 747 تبدیل شد. در مدل‌ های اولیه این هواپیما ، یعنی B747-100 ، B747-200 ، B747SP و B747-300 کابین خلبان برای حضور سه نفر طراحی شد. صندلی سمت چپ در اختیار کاپیتان (Captain) ، صندلی سمت راست برای کمک‌ خلبان یا First Officer و صندلی پشت سر آنها در اختیار مهندس پرواز یا Flight Engineer قرار داشت.

در Boeing 747-400 و Boeing 747-8 ، کابین خلبان به صورت دو نفره طراحی گردید و جایگاه اختصاصی مهندس پرواز حذف شد. بسیاری از وظایفی که در نسل‌ های قدیمی‌ تر بر عهده مهندس پرواز بود ، در این مدل‌ ها توسط سیستم‌ های خودکار و رایانه‌ های مدیریت پرواز انجام میشود. البته خلبانان همچنان وظیفه نظارت ، مدیریت و کنترل این سامانه‌ ها را انجام میدهند.

فرمان هدایت و کنترل پرواز

یکی از تجهیزات اصلی کابین خلبان بویینگ 747 ، Flight Yoke یا فرمان هدایت هواپیما است. خلبانان با استفاده از این فرمان ، کنترل حرکات هواپیما را در حول محور های مختلف انجام میدهند. برخلاف بسیاری از هواپیماهای مدرن که از Side Stick استفاده میکنند ، بویینگ 747 از سیستم فرمان سنتی Yoke بهره میبرد.

در قسمت مرکزی کابین ، Throttle Quadrant یا مجموعه اهرم‌ های کنترل موتور قرار دارند. از آنجاییکه که بویینگ 747 دارای چهار موتور است ، چهار اهرم اصلی Throttle برای کنترل میزان توان موتورهای شماره 1 تا 4 در اختیار خلبانان قرار دارند. خلبانان با استفاده از این اهرم‌ ها میزان نیروی Thrust را کنترل میکنند. علاوه بر اهرم‌ های Throttle ، مجموعه اهرم‌ ها و کنترل‌ های دیگری نیز در این بخش قرار دارند. این اهرم ها برای Flap ها و Spoiler هستند. جهت آشنایی بیشتر با Throttle میتوانید مقاله آموزشی موتور هواپیما را مطالعه کنید.

Overhead Panel

در قسمت بالایی کابین خلبان ، پنل بزرگی به نام Overhead Panel قرار دارد. این پنل یکی از مهم‌ ترین بخش Cockpit بویینگ 747 محسوب میشود. این قسمت شامل کلیدها و سوئیچ‌ های هواپیما است. به وسیله این بخش خلبان میتواند سیستم‌ هایی که در Overhead Panel قرار دارند را مدیریت کند. برخی از این موارد شامل سیستم برق ، سوخت ، هیدرولیک ، تهویه ، روشنایی ، سیستم‌ های ضدیخ و استارت موتور میباشند.

طراحی این پنل به خلبانان اجازه میدهد تا بسیاری از سامانه‌ های اصلی هواپیما را از یک محل کنترل کنند. همچنین میتوانند وضعیت آنها را به صورت مداوم بررسی کنند.

پنل‌ های اصلی پرواز

در مقابل خلبانان ، مجموعه‌ ای از نمایشگرها و ابزارهای پروازی قرار دارند. این مجموعه اطلاعات مهمی را درباره وضعیت هواپیما در اختیار خلبانان قرار میدهد.

در کابین مدل‌ های قدیمی‌ تر بویینگ 747 ، بسیاری از اطلاعات پروازی به صورت آنالوگ در اختیار خلبانان قرار میگرفت. همچنین پنل هایی در بخش جلویی کاکپیت قرار دارند. برخی از این پنل ها شامل Airspeed Indicator جهت نمایش سرعت هوایی ، Attitude Indicator برای نمایش وضعیت هواپیما نسبت به افق ، Altimeter نمایش ارتفاع و Heading Indicator برای نمایش جهت پرواز میباشند.

در نسل‌ های جدیدتر ، یعنی B747-400 و B747-8 ، بخش قابل توجهی از این اطلاعات روی نمایشگر های الکترونیکی ارائه میشوند. این تغییر باعث شد کابین خلبان این هواپیماها نسبت به نسل‌ های اولیه ، از نظر ظاهری و فناوری تفاوت بسیار زیادی داشته باشد.

به طور کلی ، کابین خلبان بویینگ 747 نمونه‌ ای از تحول فناوری هوانوردی در طول چند دهه است. به‌گونه‌ ای که در نسل‌ های نخست ، سه نفر برای مدیریت و کنترل هواپیما در Cockpit حضور داشتند ، اما در نسل‌ های جدیدتر ، بسیاری از وظایف فنی با کمک رایانه‌ ها و سیستم‌ های خودکار انجام میشوند ، همچنین هواپیما توسط دو خلبان هدایت میشود.

بخش مهندس پرواز

در نسل های اولیه هواپیماهای مسافربری ، بسیاری از سیستم های هواپیما به صورت دستی و با استفاده از تجهیزات آنالوگ ، کنترل میشدند. به همین دلیل ، در برخی از هواپیماهای بزرگ یک خدمه پرواز تحت عنوان مهندس پرواز و یا Flight Engineer در کابین خلبان حضور داشت.

مهندس پرواز به عنوان عضو سوم خدمه در کابین خلبان فعالیت میکرد و وظیفه اصلی او نظارت ، کنترل و مدیریت بسیاری از سیستم های فنی هواپیما است. برخی از این سیستم ها شامل موتورها ، سیستم های الکتریکی ، هیدرولیک ، سوخت ، فشار کابین و سایر سامانه های هواپیما است. در خانواده Boeing 747 ، مدل های Boeing 747-100 ، Boeing 747-200 و Boeing 747SP دارای جایگاه و پنل اختصاصی Flight Engineer هستند. مدل Boeing 747-300 نیز همچنان دارای مهندس پرواز بود و از نظر چیدمان کلی ، با نسل های قدیمی تفاوت خاصی نداشت. اما با معرفی هواپیمای Boeing 747-400 ، پیشرفت فناوری و استفاده گسترده تر از سیستم های دیجیتال و نمایشگرهای الکترونیکی ، باعث شد تا بسیاری از وظایفی که پیش تر توسط مهندس پرواز انجام میشد ، توسط سیستم های جدید و خدمه دو نفره کابین خلبان مدیریت شوند.

کابین مسافر بویینگ 747

یکی دیگر از ویژگی‌ های بویینگ 747 ، طراحی کابین مسافر در دو طبقه است. این هواپیمای پهن‌ پیکر دارای یک طبقه اصلی و یک طبقه بالایی است. طبقه اصلی و بالایی از طریق راه‌ پله داخلی و یک راهرو به یکدیگر متصل میشوند.

در طبقه اصلی بویینگ 747 ، فضای گسترده‌ برای قرارگیری صندلی‌ های مسافرها وجود دارد. با توجه به نوع چیدمان کابین ، معمولا 8 صندلی در هر ردیف کلاس اقتصادی قرار میگیرند. در بخش بالایی هواپیما که به دلیل شکل ظاهری خاص آن به «کوهان بویینگ 747» معروف است ، فضای آرام‌ تر و خصوصی‌ تری وجود دارد. این طبقه در بسیاری از ایرلاین‌ ها برای کلاس بیزینس یا فرست کلاس استفاده میشود. طراحی دو طبقه و عرض زیاد بدنه باعث میشود تا کابین بویینگ 747 نسبت به بسیاری از هواپیماهای هم‌ دوره خود ، فضای داخلی بسیار بزرگ‌ تر و راحت‌ تری داشته باشد. همین ویژگی ، تجربه‌ای متفاوت را برای مسافران ایجاد میکند.

کاربران اصلی این هواپیما

شرکت های مهم هواپیمایی و مشتریان بویینگ 747 شامل موارد زیر میباشند:

UPS Airlines
Atlas Air
Kalitta Air
Lufthansa
Cathay Pacific
Cargolux
British Airways

این هواپیما در طول دهه های فعالیت خود در مدل های مختلف مسافربری و باری توسط شرکت های متعددی در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفت.

دیگر کاربری های بویینگ 747

از هواپیمای بویینگ 747 در بخش های مختلف استفاده گردید و یکی از ویژگی های این هواپیما ، قابلیت توسعه و تغییر کاربری آن برای ماموریت های گوناگون بود. بسیاری از مشتریان ، نسخه باری این هواپیما را سفارش دادند و Boeing 747 در بخش حمل و نقل هوایی بار به فعالیت پرداخت.

علاوه بر استفاده های تجاری ، نمونه های ویژه ، دولتی و نظامی این هواپیما نیز توسعه یافتند. از جمله این نمونه ها میتوان به VC-25A (ماکت هواپیما Air Force One Boeing VC-25) ، که به عنوان هواپیمای ریاست جمهوری ایالات متحده و معروف به Air Force One شناخته میشود. هواپیمای E-4 به عنوان فرماندهی و کنترل هوابرد ، هواپیماهای مورد استفاده برای حمل شاتل های فضایی و هواپیماهای آزمایشی مانند YAL-1 اشاره کرد.

Boeing Dreamlifter

در سال 2006 میلادی ، هواپیمای Boeing Dreamlifter اولین پرواز خود را انجام داد. این هواپیما یکی از خاص‌ ترین نمونه‌ ها بر پایه Boeing 747 است که برای حمل قطعات بزرگ و حجیم هواپیما مورد استفاده قرار میگیرد.

Boeing Dreamlifter در واقع بر پایه Boeing 747-400 ساخته شد و با نام Boeing 747-400 LCF (Large Cargo Freighter) شناخته میشود. این هواپیما از نظر ظاهری تفاوت زیادی با سایر مدل‌ های بویینگ 747 دارد. شرکت بویینگ از Dreamlifter برای جا به‌ جایی قطعات مختلف هواپیما ، به‌ خصوص قطعات Boeing 787 Dreamliner استفاده میکند. این قطعات در کارخانه‌ های مختلف تولید میشوند و سپس توسط Dreamlifter به مراکز مونتاژ منتقل میگردند.

یکی از مهم‌ ترین ویژگی‌ های این هواپیما ، باز شدن بخش انتهایی بدنه آن است. این طراحی امکان بارگیری قطعات بسیار بزرگ را فراهم میکند و به شرکت بویینگ اجازه میدهد محموله‌ هایی را جابه‌جا کند که امکان حمل آنها با هواپیماهای باری معمولی وجود ندارد. از این هواپیما تنها 4 فروند تولید شد. هر چهار فروند Dreamlifter در اختیار شرکت بویینگ قرار دارند و برای حمل قطعات هواپیما مورد استفاده قرار میگیرند.

لقب های 747

پس از ورود B747 به خدمت ، این هواپیما به دلیل ابعاد بسیار بزرگ و ظرفیت بالای مسافر ، به یکی از مشهور ترین هواپیماهای پهن پیکر جهان تبدیل شد و لقب Jumbo Jet به طور گسترده برای آن به کار رفت.

محبوبیت و جایگاه ویژه 747 در صنعت هوانوردی باعث شد تا لقب معروف The Queen of Skies به معنی ملکه آسمانها نیز به آن داده شود. بویینگ 747 یک هواپیما نبود ، نمادی از ورود صنعت هوانوردی به عصر جت های پهن پیکر بود.

بویینگ 747 و ایرباس 380

هواپیمای بویینگ 747 برای حدود چهار دهه ، از نمادین ترین و بزرگترین هواپیماهای مسافربری جهان بود. این هواپیمای پهن پیکر برای دهه ها در صدر صنعت هوانوردی قرار داشت. با ورود هواپیمای Airbus A380 در سال 2007 ، عنوان بزرگترین هواپیمای مسافربری جهان از نظر ظرفیت و ابعاد کلی به ایرباس 380 تعلق گرفت. هواپیمای A380 دارای دو طبقه کامل مسافری است و در پیکربندی استاندارد میتواند تعداد بسیار بیشتری مسافر را نسبت به بویینگ 747 جابجا کند. نکته جالب در این است که طول B747-8 حدود 76/4 متر است و نسبت به ایرباس 380 به طول 72/7 کشیده تر میباشد.

بویینگ 747 را میتوان از نظر موفقیت تجاری و طول عمر عملیاتی ، در مجموع موفق تر از ایرباس 380 دانست. همچنین تغییر شرایط بازار هوانوردی و تصمیمات جدید شرکت های هواپیمایی باعث شد تا شرکت ایرباس پس از تولید 251 فروند ایرباس 380 ، تولید آن را متوقف کند. درحالیکه هواپیمای بویینگ 747 در طی چهل سال ، سهم بسیار بزرگی در بازار تجاری هوانوردی دارد و در مجموع از آن 1574 فروند تولید گردید.

بویینگ 747 در ایران

ایران از نخستین کشورهای خاورمیانه بود که بویینگ 747 را به خدمت گرفت. شرکت هواپیمایی ایران‌ ایر در دهه 1970 چندین فروند از مدل‌ های مختلف این هواپیمای پهن‌ پیکر را در اختیار داشت. در میان آن‌ ها ، Boeing 747SP جایگاه ویژه‌ای داشت. توانایی متخصصان ایرانی در زمینه تعمیر ، نگهداری و پشتیبانی فنی بویینگ 747 نیز از نقاط قابل توجه تاریخ این هواپیما در ایران میباشد. در منابع هوانوردی ، از سطح توانمندی فنی ایران‌ ایر در نگهداری این هواپیما و ارتباط آن با تیم طراحی بویینگ یاد شده است.

کاربر دیگر بویینگ 747 در ایران ، نیروی هوایی ارتش بود. این نیرو از تعدادی بویینگ 747 در نقش‌ های ترابری و همچنین سوخت‌ رسان هوایی استفاده کرد. در میان آن‌ها ، یک فروند B747-100 به شکل ویژه‌ای برای انجام ماموریت سوخت‌ رسانی هوایی تغییر داده شد. از این هواپیما به عنوان KC-747 استفاده گردید. هواپیمایی که یکی از منحصر به‌ فردترین نمونه‌ های بویینگ 747 در تاریخ هوانوردی است.

در حال حاضر بویینگ 747 همچنان در ناوگان برخی از مجموعه‌ های هوانوردی ایران قرار دارد. از جمله کاربران و بهره‌ برداران ایرانی این هواپیما میتوان به ایران‌ ایر ، فارس ایر قشم و ماهان‌ ایر اشاره کرد. همچنین نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران سابقه‌ ای طولانی در استفاده از بویینگ 747 در نقش‌های ترابری و سوخت‌ رسان هوایی دارد و یکی از منحصر به‌ فردترین نمونه‌های این هواپیما ، یعنی KC-747 ، در اختیار این نیرو بود.

تشکر جو ساتر از مدیران ایران ایر

یکی از جالب‌ ترین اسناد درباره توانایی فنی ایران‌ ایر در نگهداری بویینگ 747 ، نامه‌ای است که جو ساتر در ژانویه 2015 برای مدیران ایران‌ ایر ارسال کرد. ساتر در این نامه ضمن اشاره به همکاری خود با تیم ایران‌ ایر در زمان ورود B747SP به ایران ، از نحوه نگهداری این هواپیما در ایران ایر تشکر کرد و آن را تحسین کرد. او همچنین از همکاری نزدیک خود با مهندسان ، خلبانان و مدیران ایران‌ ایر در دهه 1970 یاد کرد و ایران‌ ایر را بخشی ویژه از تاریخچه Boeing 747 دانست.

KC-747 ایران ، بزرگ ترین سوخت رسان هوایی جهان

در نامگذاری هواپیماهای نظامی امریکا ، حرف K نشان دهنده ماموریت Tanker یا سوخت رسانی هوایی است. در برخی از نامگذاری ها ، حرف C به خانواده هواپیماهای Cargo / Transport اشاره دارد. یکی از خاص ترین کاربردهای بویینگ 747 ، تبدیل این هواپیمای پهن پیکر به یک سوخت رسان هوایی بود ؛ هواپیمایی که بعدها با عنوان KC-747 شناخته شد.

پیش از انقلاب ، ایران تعدادی Boeing 747 را دریافت کرد که سه فروند از آنها برای ماموریت سوخت رسانی هوایی پیکربندی شدند. این هواپیماها با استفاده از سامانه سوخت رسانی هوایی و Boom میتوانستند به هواپیماهای دیگر در آسمان سوخت رسانی کنند.

حتی در رزمایش Midlink 77 ، خدمه جنگنده فانتوم نیروی هوایی امریکا برای نخستین بار در جریان این رزمایش از یک KC-747 ایران سوخت دریافت کردند. جالب تر از اینکه KC-747 ایران ، از معدود نمونه های این هواپیما است که در آن سامانه سوخت رسانی هوایی قرار دارد و جایگاه ویژه ای را در تاریخ صنعت هوانوردی دارد.

داستان KC-747 ایران

در تاریخ هوانوردی ایران ، هواپیماهای بویینگ 747 جایگاه ویژه‌ای دارند. اما در میان تمام 747هایی که در ایران به خدمت گرفته شدند ، داستان یک فروند از همه متفاوت‌تر است. Boeing 747-131 با شماره سریال سازنده MSN 20082 و رجیستر نظامی 8107-5 یکی از این پرنده های خاص میباشد.

تولد بویینگ 747 سوخت رسان

این هواپیما که در سال 1971 ساخته شد ، ابتدا یک هواپیمای مسافربری بود که مدتی در ناوگان شرکت آمریکایی TWA فعالیت کرد. سپس به بویینگ بازگشت و برای انجام ماموریت سوخت‌ رسانی هوایی به یک KC-747 تبدیل شد. در ادامه به نیروی هوایی ایران پیوست و پس از انقلاب 1357 نیز به خدمت خود ادامه داد.

سرانجام این هواپیمای منحصر به‌ فرد پس از بیش از پنج دهه فعالیت ، در مارس 2026 و در جریان حمله به فرودگاه مهرآباد تهران منهدم شد. این هواپیما در کارخانه بویینگ در اورت ساخته شد و در سال 1971 به عنوان یک Boeing 747-100 از خط تولید خارج شد. شماره سریال سازنده آن MSN 20082 و شماره خط تولید آن Line Number 151 بود. هواپیما در ابتدا برای شرکت Eastern Air Lines در نظر گرفته شد ، اما این شرکت آن را تحویل نگرفت. در ادامه ، هواپیما با رجیستر N93118 به شرکت Trans World Airlines یا TWA تحویل داده شد و از سپتامبر 1971 وارد خدمت شد. در آن زمان بویینگ 747 یکی از انقلابی‌ ترین هواپیماهای مسافربری جهان محسوب می‌شد و نسل جدیدی از سفرهای هوایی دور برد را آغاز کرد. اما آینده این هواپیما قرار بود کاملا متفاوت باشد.

بازگشت به بویینگ

در سال 1975 ، هواپیما از TWA خارج شد و به بویینگ بازگشت. در همین مرحله ، ماموریت جدیدی برای آن تعریف شد. این 747 که در ابتدا برای حمل مسافر طراحی شده بود ، برای انجام ماموریت‌ های نظامی تغییر یافت و به یک هواپیمای Tanker-Transport تبدیل شد. یعنی هواپیمایی که میتوانست هم در حوزه ترابری مورد استفاده قرار گیرد و هم برای سوخت‌رسانی هوایی به کار گرفته شود. این تبدیل باعث شد هواپیمای مورد نظر به یکی از معدود نمونه‌های 747 با چنین پیکربندی در جهان تبدیل شود.

در واقع ، ایده استفاده از یک هواپیمای بسیار بزرگ مانند 747 به عنوان تانکر هوایی ، از ظرفیت بالای سوخت و برد این هواپیما استفاده میکرد و میتوانست امکان انتقال حجم قابل توجهی سوخت به هواپیماهای دیگر را فراهم کند.

ورود به نیروی هوایی ایران

این هواپیما در میانه دهه 1970 به نیروی هوایی ایران پیوست و با رجیستر 8107-5 مورد استفاده قرار گرفت. ایران در آن دوران یکی از بزرگترین کاربران هواپیماهای ساخت آمریکا در خاورمیانه بود و ناوگانی متشکل از هواپیماهایی مانند F-4 Phantom II ، F-5 Tiger و F-14 Tomcat را در اختیار داشت.

در چنین ساختاری ، وجود یک هواپیمای بزرگ برای پشتیبانی ، ترابری و سوخت‌رسانی هوایی میتوانست ارزش عملیاتی قابل توجهی داشته باشد. 8107-5 در همین چارچوب به یکی از خاص‌ ترین هواپیماهای نظامی ایران تبدیل شد.

انقلاب 1357؛ اما ماموریت هواپیما ادامه یافت

با وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 و تغییر ساختار نیروهای مسلح ، نیروی هوایی شاهنشاهی ایران به نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در همین حین 8107-5 به ماموریت خود ادامه داد و در سال‌ های بعد نیز مورد استفاده قرار گرفت. این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از ناوگان نظامی ساخت امریکا پس از انقلاب با مشکلات جدی در زمینه تامین قطعات و پشتیبانی فنی مواجه شد. با وجود این ، 8107-5 توانست برای دهه‌ ها به خدمت خود ادامه دهد.

از سوخت‌ رسانی تا ترابری

اگرچه شهرت اصلی این هواپیما به دلیل تبدیل شدن به KC-747 و قابلیت سوخت‌ رسانی هوایی بود ، اما نباید تصور کرد که تا پایان عمر خود به‌ طور مستمر در نقش سوخت‌ رسان فعالیت میکرد. در سال‌های پایانی ، 8107-5 بیشتر در نقش هواپیمای ترابری و حمل بار نظامی دیده می‌شد. در واقع ، این هواپیما در طول عمر خود چندین نقش متفاوت را تجربه کرد و همین تغییر نقش‌ ها یکی از جذاب‌ ترین بخش‌ های تاریخ این 747 است.

زمین‌ گیری طولانی در مهرآباد

5-8107 سرانجام در فرودگاه مهرآباد تهران زمین‌ گیر شد. طبق سوابق موجود ، این هواپیما از حدود سال 2015 تا سال 2023 در وضعیت خارج از خدمت قرار داشت. برای بسیاری از هواپیماهای بویینگ 747 ، چنین دوره طولانی زمین‌ گیری عملا به معنای پایان عمر بود ، اما داستان 8107-5 هنوز تمام نشده بود.

بازگشت شگفت‌ انگیز در سال 2023

در اکتبر 2023 ، این هواپیما پس از سال‌ ها زمین‌ گیری دوباره به وضعیت عملیاتی بازگشت. این اتفاق از نظر تاریخ هوانوردی بسیار مهم بود. این هواپیما در آن زمان بیش از 52 سال عمر داشت. یعنی زمانی که تقریبا تمام نمونه‌ های نسل اول بویینگ 747 سال‌ ها بود که از خدمت خارج شده بودند. بازگشت 8107-5 به آسمان نشان داد که یک 747 بسیار قدیمی ، با وجود دهه‌ ها فعالیت و سال‌ ها زمین‌ گیری ، همچنان میتواند با استفاده از تعمیرات و نگهداری مناسب به خدمت بازگردد.

آخرین Boeing 747-100 پرنده جهان

در سال‌ های پایانی ، 8107-5 به چیزی فراتر از یک هواپیمای نظامی ایرانی تبدیل شد.

این هواپیما در میان علاقمندان هوانوردی جهان به‌ عنوان آخرین Boeing 747-100 فعال جهان شناخته میشد. نسل اول بویینگ 747 که در اواخر دهه 1960 وارد خدمت شد ، در دهه‌ های بعد به تدریج از ناوگان شرکت‌ های هواپیمایی کنار گذاشته شد. اما 8107-5 همچنان باقی ماند. هواپیمایی که در سال 1971 ساخته شده بود ، در دهه 2020 هنوز قابلیت پرواز داشت. این موضوع ، 8107-5 را به یک قطعه زنده از تاریخ بویینگ 747 تبدیل کرد.

پایان یک داستان 54 ساله

سرانجام در مارس 2026 ، داستان 8107-5 به پایان رسید. هواپیما در فرودگاه مهرآباد تهران قرار داشت که در جریان حملات هوایی به ایران ، فرودگاه مورد حمله قرار گرفت. 8107-5 در حالی که روی زمین قرار داشت ، هدف قرار گرفت و دچار آتش‌ سوزی شدید شد. در نتیجه ، هواپیما به‌ طور کامل از بین رفت.

بنابراین این 747 نه در یک سانحه هوایی و نه هنگام پرواز ، بلکه در حالی که روی زمین و در فرودگاه مهرآباد قرار داشت ، در جریان حمله هوایی منهدم شد. با نابودی 8107-5 ، یکی از آخرین بازمانده‌ های نسل نخست بویینگ 747 نیز برای همیشه از آسمان کنار رفت.

میراث یک هواپیمای استثنایی

داستان 8107-5 را میتوان داستان یک هواپیما با چند زندگی متفاوت دانست. این هواپیما در سال 1971 به عنوان یک 747 مسافربری متولد شد ، مدتی برای TWA پرواز کرد ، سپس به بویینگ بازگشت و به یک سوخت‌ رسان هوایی تبدیل شد.

در دهه 1970 به ایران آمد و وارد خدمت نیروی هوایی شد. پس از انقلاب نیز به خدمت ادامه داد و در طول دهه‌ های بعد ، در نقش‌ های مختلف نظامی و ترابری مورد استفاده قرار گرفت. سال‌ ها زمین‌ گیر شد ، اما در سال 2023 دوباره به آسمان بازگشت و در نهایت ، در حالی که بیش از نیم قرن از عمرش گذشته بود ، به عنوان یکی از آخرین 747 سری 100 جهان شناخته شد. سرانجام در مارس 2026 در مهرآباد از بین رفت.

5-8107 تنها یک هواپیمای قدیمی نبود ، این هواپیما بخشی از تاریخ بویینگ 747 ، تاریخ هوانوردی نظامی ایران و بخشی از تاریخ هواپیماهای پهن‌ پیکر جهان بود. هواپیمایی که در طول بیش از پنج دهه ، سه زندگی متفاوت را تجربه کرد: مسافربری ، سوخت‌ رسان و ترابری نظامی ، شاید همین تغییر مسیر طولانی است که داستان آن را به یکی از جذاب‌ ترین داستان‌ های مربوط به بویینگ 747 در ایران تبدیل میکند. از طریق سایت میتوانید پچ سینه Boeing 747 IRIAF را تهیه نمائید.

برخی از سوانح مهم بویینگ 747

پرواز Lufthansa 540

اولین سانحه مرگبار هواپیمای بویینگ 747 در 20 نوامبر 1974 رخ داد. در این سانحه ، هواپیمای Boeing 747-130 شرکت هواپیمایی لوفت‌ هانزا و با شماره پرواز Lufthansa 540 دچار سانحه شد. این هواپیما از فرودگاه نایروبی پرواز خود را انجام داد ، چند لحظه پس از برخاست دچار کاهش شدید نیروی Lift و افت ارتفاع شد که متاسفانه در نزدیکی باند فرودگاه سقوط کرد. در این حادثه 59 نفر از 157 سرنشین جان خود را از دست دادند و نخستین سانحه مرگبار این هواپیما رقم خورد.

نکته فنی در سانحه پرواز Lufthansa 540

علت اصلی این سانحه ، عدم استفاده از Leading Edge Flaps بود. خدمه پرواز به اشتباه این فلپ‌ ها را باز نکرده بودند و در نتیجه ، هواپیما در سرعت برخاست نیروی Lift کافی تولید نکرد. پس از بلند شدن از باند فرودگاه ، دچار واماندگی (Stall) و سقوط شد.

این سانحه باعث شد بویینگ و شرکت‌ های هواپیمایی تغییرات مهمی را در چک‌ لیست‌ های قبل از پرواز انجام دهند. همچنین موارد مهمی را به خلبانان آموزش دادند و سامانه‌ های هشدار پیکر بندی برخاست (Takeoff Configuration Warning System) را ایجاد کردند.

پرواز ULF48 نیروی هوایی ایران

در 9 مه 1976 ، یک فروند بویینگ 747 باری متعلق به نیروی هوایی ایران با شماره پرواز ULF48 در نزدیکی فرودگاه مادرید اسپانیا دچار سانحه شد. هواپیما اندکی پس از ورود به شرایط آب‌ و هوایی نامساعد ، دچار آسیب شدید در بال سمت چپ شد. در ادامه به دلیل از هم گسیختگی سازه بال ، کنترل خود را از دست داد و سقوط کرد. در این سانحه متاسفانه تمام 17 سرنشین هواپیما جان باختند.

نکته فنی در سانحه پرواز ULF48 نیروی هوایی ایران

بر اساس گزارشات نهایی ، برخورد صاعقه به بال هواپیما موجب انفجار بخارات سوخت در یکی از مخازن بال شد. این انفجار باعث وارد شدن آسیب جدی به سازه بال و در نهایت جدا شدن آن در حین پرواز شد. این حادثه یکی از نادرترین سوانح بویینگ 747 به شمار میرود. این مورد نقش مهمی در بازنگری استانداردهای حفاظت مخازن سوخت هواپیماها در برابر صاعقه داشت.

مرگبارترین سانحه تاریخ هوانوردی ، پرواز KLM 4805 و Pan Am 1736

در 27 مارس 1977 ، دو فروند هواپیمای بویینگ 747 متعلق به شرکت‌های KLM و Pan American World Airways (Pan Am) در فرودگاه Los Rodeos جزیره تنریف اسپانیا با یکدیگر برخورد کردند. این سانحه که به فاجعه تنریف (Tenerife Airport Disaster) شهرت دارد ، با 583 کشته همچنان مرگبارترین سانحه تاریخ هوانوردی جهان به شمار میرود. این حادثه زمانی رخ داد که هواپیمای KLM 4805 در شرایط مه غلیظ و دید محدود ، پیش از دریافت مجوز نهایی ، اقدام به برخاست کرد. در همان حین هواپیمای Pan Am 1736 هنوز در حال حرکت روی باند فرودگاه بود. برخورد شدید دو هواپیما موجب انفجار و آتش‌سوزی گسترده شد. تمامی 248 سرنشین هواپیمای KLM جان باختند و از 396 سرنشین هواپیمای Pan Am نیز 335 نفر کشته شدند. تنها 61 نفر از سرنشینان هواپیمای Pan Am موفق به نجات شدند.

نکته فنی در سانحه پرواز KLM 4805 و Pan Am 1736

این سانحه نقطه عطفی در تاریخ هوانوردی بود. پس از آن ، قوانین و استانداردهای ارتباط رادیویی بین خلبانان و برج مراقبت ، استفاده از اصطلاحات استاندارد هوانوردی (Phraseology) ، مدیریت منابع خدمه پرواز (CRM) و روش‌های کنترل ترافیک هوایی به‌طور گسترده بازنگری و اصلاح شدند. این تغییرات نقش مهمی در افزایش ایمنی پروازها در دهه‌ های بعد ایفا کردند.

پرواز Saudia 163

در 19 اوت 1980، هواپیمای Boeing 747-200B متعلق به شرکت هواپیمایی Saudi Arabian Airlines (Saudia) با شماره پرواز 163 ، اندکی پس از برخاست از فرودگاه ریاض دچار آتش‌سوزی در قسمت بار شد. خدمه پرواز پس از اعلام وضعیت اضطراری ، موفق شدند هواپیما را به فرودگاه ریاض بازگردانند.

با وجود فرود موفق ، هواپیما پس از توقف به‌ سرعت تخلیه نشد و آتش‌ سوزی به داخل کابین سرایت کرد. در نتیجه ، تمام 301 سرنشین و خدمه پرواز بر اثر استنشاق دود و گازهای سمی جان خود را از دست دادند.

نکته فنی در سانحه پرواز Saudia 163

بررسی‌ های موجود نشان داد که علت اصلی حادثه ، آتش‌ سوزی در محفظه بار عقب هواپیما بود. این سانحه یکی از تلخ‌ ترین حوادث تاریخ هوانوردی به شمار میرود ، زیرا هواپیما با موفقیت روی باند فرود آمد ، اما به دلیل تاخیر در تخلیه اضطراری ، هیچ‌یک از سرنشینان زنده نماندند.

پرواز Saudia 163 نشان داد که فرود موفق ، پایان یک وضعیت اضطراری نیست. پس از این سانحه ، رویه‌ های مربوط به تخلیه اضطراری هواپیما ، هماهنگی خدمه پرواز با نیروهای امدادی و آموزش مدیریت شرایط اضطراری در بسیاری از شرکت‌ های هواپیمایی مورد بازنگری قرار گرفتند.

پرواز Korean Air Lines 007

در 1 سپتامبر 1983 ، یک فروند Boeing 747-230B متعلق به شرکت هواپیمایی Korean Air Lines با شماره پرواز 007 ، در مسیر نیویورک به سئول دچار سانحه شد. این هواپیما به دلیل انحراف از مسیر اصلی ، به اشتباه وارد حریم هوایی اتحاد جماهیر شوروی شد. در آن زمان ، به دلیل تنش‌ های شدید دوران جنگ سرد ، جنگنده‌ های شوروی هواپیما را به عنوان یک هدف ناشناس و مشکوک شناسایی کردند. پس از تلاش برای رهگیری ، یک فروند سوخو Su-15 با شلیک دو موشک هوا به هوا ، بویینگ 747 را بر فراز دریای ژاپن هدف قرار داد. هواپیما پس از اصابت موشک‌ها کنترل خود را از دست داد و سقوط کرد. در این سانحه تمام 269 سرنشین و خدمه پرواز جان خود را از دست دادند.

نکته فنی پرواز Korean Air Lines 007

گزارشات نشان دادند که علت اصلی ورود هواپیما به حریم هوایی شوروی ، تنظیم نادرست سامانه ناوبری (INS) و عدم تشخیص به‌ موقع انحراف از مسیر توسط خدمه پرواز بود. این سانحه یکی از مهم‌ ترین حوادث دوران جنگ سرد محسوب میشود. پس از آن ، دولت آمریکا تصمیم گرفت سامانه موقعیت‌ یاب جهانی (GPS) را که تا آن زمان کاربردی نظامی داشت ، برای استفاده غیرنظامی نیز در دسترس قرار دهد. این تصمیم نقش مهمی در افزایش دقت ناوبری هوایی و دریایی در سراسر جهان ایفا کرد.

پرواز Japan Airlines 123

در 12 اوت 1985 ، یک فروند Boeing 747 متعلق به شرکت هواپیمایی Japan Airlines با شماره پرواز 123 ، تنها چند دقیقه پس از برخاست از فرودگاه هاندا توکیو دچار سانحه شد.

علت اصلی این حادثه ، پارگی دیواره فشاری عقب هواپیما (Aft Pressure Bulkhead) بود که سال‌ ها قبل و پس از یک حادثه فرود ، به‌صورت غیراستاندارد تعمیر شده بود. با پارگی این بخش ، فشار کابین به‌ طور ناگهانی از بین رفت و در ادامه سکان عمودی هواپیما جدا شد ، سپس هر چهار سامانه هیدرولیک از کار افتادند.

خلبانان با وجود از دست دادن تقریبا تمامی سامانه‌ های کنترلی ، حدود 32 دقیقه تلاش کردند هواپیما را کنترل کنند ، اما سرانجام بویینگ 747 در کوهستان‌ های استان گونما سقوط کرد. در این سانحه 520 نفر از 524 سرنشین جان خود را از دست دادند و تنها 4 نفر زنده ماندند. این حادثه همچنان مرگبارترین سانحه یک هواپیمای منفرد در تاریخ هوانوردی به شمار میرود.

نکته فنی پرواز Japan Airlines 123

بررسی‌ های کارشناسان نشان داد که علت اصلی حادثه ، تعمیر غیر استاندارد دیواره فشاری عقب توسط شرکت بویینگ بود. این نقص به مرور زمان باعث ایجاد ترک‌ های خستگی در سازه شد و سرانجام پس از چندین سال ، دیواره فشاری از هم گسیخت. این سانحه اهمیت رعایت دقیق دستورالعمل‌ های تعمیرات ، بازرسی‌ های سازه‌ ای و کنترل کیفیت در صنعت هوانوردی را بیش از پیش آشکار کرد.

پرواز Air India 182

در 23 ژوئن 1985 ، یک فروند Boeing 747 متعلق به شرکت هواپیمایی Air India با شماره پرواز 182 ، در مسیر مونترال به لندن بر فراز اقیانوس اطلس دچار انفجار شد. علت این انفجار بمبی بود که در قسمت بار هواپیما قرار داشت و در حین پرواز منفجر شد. شدت انفجار باعث از هم گسیختگی سازه هواپیما شد و بویینگ 747 در آسمان متلاشی گردید.

در این سانحه متاسفانه تمام 329 سرنشین و خدمه پرواز جان خود را از دست دادند. پرواز Air India 182 مرگبارترین حادثه تاریخ هوانوردی کانادا و یکی از بزرگ‌ ترین حملات تروریستی علیه هواپیماهای مسافربری در جهان محسوب میشود.

نکته فنی پرواز Air India 182

تحقیقات نشان داد که این انفجار یک اقدام تروریستی است و بمب داخل یکی از چمدان‌ های بخش بار جاسازی شده بود. پس از این حادثه ، بسیاری از فرودگاه‌ها و شرکت‌ های هواپیمایی قوانین سخت‌ گیرانه‌ تری را برای بازرسی بار انجام دادند. همچنین تطبیق مسافر با بار (Positive Passenger Bag Match) و کنترل‌های امنیتی فرودگاه‌ ها به اجرا در آمدند تا از تکرار حوادث مشابه جلوگیری شود.

پرواز Pan Am 103

در 21 دسامبر 1988 ، یک فروند Boeing 747-121 متعلق به شرکت هواپیمایی Pan American World Airways با شماره پرواز 103 بر فراز شهر لاکربی در اسکاتلند دچار انفجار شد.

پس از بروز این سانحه بررسی‌ های فنی انجام شد. با توجه به گزارش نهایی ، اعلام شد بمبی در داخل یکی از چمدان‌ های هواپیما قرار داشت. این بمب در حین پرواز منفجر گردید و شدت انفجار باعث تخریب بخش جلویی بدنه و از هم گسیختگی کامل سازه هواپیما شد. در نتیجه این بویینگ در ارتفاع حدود 31 هزار پا متلاشی گردید و قطعات آن در منطقه وسیعی از شهر Lockerbie سقوط کردند.

در این سانحه تمام 259 سرنشین و خدمه پرواز جان خود را از دست دادند. همچنین 11 نفر از ساکنان شهر لاکربی بر اثر سقوط قطعات هواپیما کشته شدند. پرواز Pan Am 103 یکی از مرگبارترین حملات تروریستی علیه هواپیماهای مسافربری و یکی از مهم‌ ترین پرونده‌ های امنیتی تاریخ هوانوردی جهان محسوب میشود.

نکته فنی پرواز Pan Am 103

تحقیقات نشان داد که این انفجار یک اقدام تروریستی است و بمب درون یک چمدان در بخش بار هواپیما قرار داده شده بود. این حادثه باعث شد استانداردهای امنیتی هوانوردی در زمینه بازرسی بار و کنترل چمدان‌های بدون همراه به شکل قابل توجهی گسترش یابند. همچنین موارد دیگر امنیتی مانند استفاده گسترده‌ تر از تجهیزات تشخیص مواد منفجره و افزایش همکاری‌ های امنیتی بین‌ المللی افزایش پیدا کردند.

پس از حادثه Pan Am 103، مفهوم Baggage Security Chain اهمیت بیشتری پیدا کرد تا اطمینان حاصل شود هیچ بسته یا چمدانی بدون کنترل‌ های لازم وارد هواپیما نشود. این سانحه در کنار Air India 182 از مهم‌ ترین عواملی بود که صنعت هوانوردی را به سمت ایجاد سیستم‌ های امنیتی مدرن‌ تر هدایت کرد.

دهه 1980 ، دهه سخت بویینگ

یکی از پر چالش‌ ترین دوران‌ های تاریخ کمپانی Boeing به دهه 1980 میلادی باز میگردد. در طول این دهه ، چندین حادثه مهم در صنعت هوانوردی رخ داد که تعدادی از هواپیماهای Boeing 747 را درگیر کرد. این موضوع باعث شد نام این هواپیمای مشهور بارها در رسانه‌ های جهان مطرح شود.

وقوع این سوانح باعث شد انتقادهایی نسبت به فرآیندهای نگهداری ، کنترل کیفیت تعمیرات و همچنین استانداردهای امنیتی صنعت هوانوردی مطرح شود. به‌ خصوص حادثه Japan Airlines 123 توجه زیادی را به موضوع خستگی سازه ، تعمیرات هواپیما و نظارت‌ های فنی جلب کرد.

با این حال ، نکته مهم این بود که بیشتر این حوادث به دلیل یک ضعف بنیادی در طراحی Boeing 747 نبودند. در بسیاری از موارد ، عوامل انسانی ، تعمیرات نادرست ، شرایط عملیاتی یا تهدیدهای امنیتی نقش اصلی را داشتند.

در نتیجه این حوادث ، صنعت هوانوردی تغییرات بزرگی را تجربه کرد. استانداردهای تعمیر و نگهداری ، آموزش خدمه پرواز ، مدیریت منابع کابین خلبان (CRM) ، سیستم‌ های امنیتی فرودگاه‌ ها و روش‌ های بازرسی بار به شکل قابل توجهی توسعه یافتند.

با وجود تمام این چالش‌ها ، Boeing 747 اعتبار خود را از دست نداد و همچنان یکی از موفق‌ ترین هواپیماهای تاریخ باقی ماند. این هواپیما پس از دهه 1980 نیز برای چندین دهه به فعالیت ادامه داد و لقب معروف The Queen of Skies (ملکه آسمان‌ها) را حفظ کرد. دهه 1980 برای Boeing 747 یک دوره سخت بود؛ اما همین تجربه‌ ها باعث شدند صنعت هوانوردی ایمن‌ تر شود و نسل‌ های بعدی هواپیماها با استانداردهای بالاتری طراحی شوند.

سوالات متداول

تولید بویینگ 747 از چه سالی آغاز شد؟

طراحی و تولید بویینگ 747 از سال 1968 آغاز و تا سال 2023 ادامه داشت.

لقب های بویینگ 747 چیست؟

به طور کلی دو لقب جامبو جت (Jumbo Jet) و ملکه آسمانها (Queen of Skies) متعلق به بویینگ 747 است.

کارخانه ساخت بویینگ 747 در کدام شهر قرار دارد؟

کارخانه ساخت این هواپیما در شهر Everett ایالت واشنگتن قرار دارد.

مدل های بویینگ 747 کدام موارد هستند؟

مدل های مختلفی از بوبینگ 747 تولید شد ، که عبارتند از:

Boeing 747-100
Boeing 747-200
Boeing 747SP
Boeing 747-300
Boeing 747-400
Boeing 747-8

از B747 برای چه مواردی استفاده شد؟

هواپیمای بویینگ 747 در نسخه های مختلفی تولید و در اختیار شرکت های هواپیمایی و ارگان های مختلف قرار گرفت ، این نسخه ها عبارتند از:

هواپیمای مسافربری
هواپیمای حمل بار
هواپیمای ویژه دولتی و نظامی
هواپیمای سوخت رسان هوایی